Ψυχολόγος Θεσσαλονίκη: Όταν φοβόμαστε τα ίδια μας τα συναισθήματα
Γιατί δυσκολευόμαστε να εκφράσουμε τον θυμό μας, ακόμη κι όταν έχουμε αδικηθεί; Γιατί απομακρυνόμαστε από ανθρώπους που αγαπάμε ή αισθανόμαστε ενοχές όταν διεκδικούμε τις ανάγκες μας; Και γιατί, ενώ καταλαβαίνουμε λογικά τι μας δυσκολεύει, συνεχίζουμε πολλές φορές να αντιδρούμε με τον ίδιο τρόπο;
Συχνά, πίσω από αυτές τις δυσκολίες βρίσκεται ο τρόπος με τον οποίο έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε τα συναισθήματά μας. Δεν φοβόμαστε πάντα μόνο τις εξωτερικές καταστάσεις, αλλά και όσα μπορεί να αισθανθούμε μέσα σε αυτές.
Ως κλινικός ψυχολόγος στη Θεσσαλονίκη, προσεγγίζω την ψυχοθεραπεία ως μια διαδικασία που μας βοηθά να δυναμώσουμε την αντοχή μας στα συναισθήματα ώστε να απαλλαγούμε από τα συμπτώματα και την δυσφορία που προκαλούμε στην ζωή μας.
Όταν τα συναισθήματα προκαλούν άγχος
Τα συναισθήματα αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τα όριά μας. Ωστόσο, ορισμένα από αυτά μπορεί να μας προκαλούν έντονη δυσφορία, ιδιαίτερα όταν έχουμε συνδέσει την έκφρασή τους με δυσάρεστες συνέπειες.
Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να έχει μάθει ότι ο θυμός οδηγεί σε συγκρούσεις και απόρριψη. Έτσι, ακόμη κι όταν αισθάνεται αδικημένος, αποφεύγει να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του. Ένας άλλος μπορεί να δυσκολεύεται να δείξει τρυφερότητα, επειδή η συναισθηματική εγγύτητα τον κάνει να αισθάνεται ευάλωτος. Κάποιος τρίτος μπορεί να αποφεύγει τη λύπη, προσπαθώντας διαρκώς να παραμένει δυνατός και λειτουργικός. Άλλος μπορεί να απομακρύνεται όταν αρχίζει να δένεται με κάποιον, προκειμένου να προστατευτεί από μια πιθανή απογοήτευση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το συναίσθημα δεν βιώνεται ως κάτι που μπορούμε να αναγνωρίσουμε και να επεξεργαστούμε, αλλά ως κάτι που πρέπει να ελέγξουμε, να κρύψουμε ή να αποφύγουμε.
Αυτή η δυσκολία μπορεί να επηρεάζει τόσο την ψυχική μας ισορροπία όσο και τις σχέσεις μας. Όταν δεν μπορούμε να αναγνωρίσουμε τι αισθανόμαστε, συχνά δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε τι χρειαζόμαστε και να επικοινωνήσουμε ουσιαστικά με τους άλλους.
Οι συναισθηματικές άμυνες και ο φαύλος κύκλος της αποφυγής
Όταν ένα συναίσθημα προκαλεί άγχος, είναι φυσικό να προσπαθούμε να προστατευτούμε από αυτό. Μπορεί να αποφεύγουμε μια δύσκολη συζήτηση, να απομακρυνόμαστε από έναν άνθρωπο, να αναλύουμε υπερβολικά μια κατάσταση ή να προσπαθούμε να ελέγξουμε κάθε πιθανή εξέλιξη. Μπορεί να βυθιζόμαστε στην κατάθλιψη, να ασχολούμαστε με τις σωματικές μας ενοχλήσεις ή να καταφεύγουμε σε ψυχαναγκασμούς.
Αυτές οι αντιδράσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως συναισθηματικές άμυνες. Προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση (παρότι έχουν και μεγάλο κόστος), καθώς μας απομακρύνουν από κάτι που δυσκολευόμαστε να αντέξουμε. Μακροπρόθεσμα, όμως, συνήθως συντηρούν το πρόβλημα.
Ας πάρουμε το παράδειγμα ενός ανθρώπου που έχει μειωμένη αντοχή στο συναίσθημα του θυμού και φοβάται τις συγκρούσεις. Όταν ο σύντροφός του κάνει κάτι που τον πληγώνει, μπορεί να καταπιέζει τον θυμό του για να αποφύγει μια διαφωνία ή να αποσύρεται με μία καταθλιπτική διάθεση. Η προσωρινή ηρεμία που ακολουθεί ενισχύει την αποφυγή. Ωστόσο, η δυσαρέσκεια συσσωρεύεται και τελικά εκδηλώνεται ως ψυχρότητα, απόσταση ή έντονη αντίδραση.
Ένα άλλο παράδειγμα είναι του ατόμου που δεν είχε την κατάλληλη υποστήριξη στην ζωή του ώστε να καλλιεργήσει την αντοχή του στο συναίσθημα της λύπης. Αν στην ζωή του υπάρξει κάποιο πένθος ενδέχεται να αρχίσει να εκδηλώνει κρίσεις πανικού κάθε φορά που η λύπη απειλεί να ξεσπάσει μέσα του. Έτσι η πλήρης βίωση του πένθους αποφεύγεται και τελικά η ανακούφιση του πόνου εμποδίζεται, με αποτέλεσμα το πένθος να μένει κολλημένο και το άτομο να μην μπορεί να απαλλαγεί από το συναισθηματικό βάρος και την αγωνία.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: το συναίσθημα προκαλεί άγχος, η άμυνα μειώνει προσωρινά τη δυσφορία και η αποφυγή στενεύει την ζωή του ατόμου και του στερεί νέες δυνατότητες.
Η ψυχοθεραπεία βοηθά να κατανοήσουμε τη λειτουργία αυτών των αντιδράσεων, χωρίς να τις αντιμετωπίζουμε ως ελαττώματα του χαρακτήρα μας. Συχνά, πρόκειται για τρόπους προστασίας που αναπτύχθηκαν σε προηγούμενες εμπειρίες και εξακολουθούν να ενεργοποιούνται ακόμη κι όταν οι συνθήκες έχουν αλλάξει.
Πώς η ψυχοθεραπεία βοηθά στην αλλαγή των συναισθηματικών μοτίβων;
Η αλλαγή δεν προκύπτει πάντα μόνο από την κατανόηση ενός προβλήματος. Συχνά γνωρίζουμε σε λογικό επίπεδο τι μας δυσκολεύει, αλλά εξακολουθούμε να βιώνουμε έντονο άγχος, να αποφεύγουμε συγκεκριμένες καταστάσεις ή να αντιδρούμε με τρόπους που δυσκολεύουν την καθημερινότητά μας. Αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν δυσκολευόμαστε να ανεχτούμε ορισμένα συναισθήματα και προσπαθούμε να απαλλαγούμε από αυτά όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
Μπορεί να καταλαβαίνουμε ότι η αποφυγή μιας δύσκολης συζήτησης δεν μας βοηθά, αλλά να αισθανόμαστε έντονο άγχος κάθε φορά που χρειάζεται να εκφράσουμε μια διαφωνία. Μπορεί να γνωρίζουμε ότι μια σχέση μάς επιβαρύνει, αλλά να δυσκολευόμαστε να απομακρυνθούμε από αυτήν.
Στην ψυχοθεραπεία, η διερεύνηση αυτών των δυσκολιών μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικά επίπεδα δουλειάς:
1. Αναγνώριση των συναισθημάτων
Μαθαίνουμε να παρατηρούμε τι αισθανόμαστε, ποιες καταστάσεις ενεργοποιούν τα συναισθήματά μας και πώς αυτά εκδηλώνονται στο σώμα, στις σκέψεις και στη συμπεριφορά μας. Για παράδειγμα, πίσω από την έντονη ανησυχία μπορεί να υπάρχει φόβος, ενώ πίσω από την ευερεθιστότητα μπορεί να κρύβεται συσσωρευμένος θυμός ή απογοήτευση.
2. Κατανόηση του άγχους που συνδέεται με το συναίσθημα
Διερευνούμε όχι μόνο τι αισθανόμαστε, αλλά και τι φοβόμαστε ότι θα συμβεί αν επιτρέψουμε στον εαυτό μας να βιώσει αυτό το συναίσθημα. Μπορεί να φοβόμαστε ότι η λύπη θα γίνει αβάσταχτη, ότι ο θυμός θα οδηγήσει σε απώλεια ελέγχου ή ότι η έκφραση μιας ανάγκης θα προκαλέσει απόρριψη.
3. Αναγνώριση των τρόπων συναισθηματικής αποφυγής
Εξετάζουμε τις συνήθειες που χρησιμοποιούμε για να μειώσουμε προσωρινά τη δυσφορία, όπως η υπερανάλυση, η αποφυγή, η καταπίεση των συναισθημάτων, η υπερβολική αναζήτηση επιβεβαίωσης ή η ανάγκη να ελέγχουμε κάθε πιθανή εξέλιξη. Παρότι αυτές οι αντιδράσεις μπορεί να προσφέρουν πρόσκαιρη ανακούφιση, ενδέχεται να συντηρούν το άγχος και να περιορίζουν την καθημερινή μας λειτουργικότητα.
4. Σταδιακή ανάπτυξη μεγαλύτερης ανοχής στα συναισθήματα
Μέσα σε ένα κατάλληλο θεραπευτικό πλαίσιο, και μέσω μιας ασφαλούς θεραπευτικής σχέσης γυμνάζουμε σταδιακά το να αντέχουμε τα δύσκολα συναισθήματα χωρίς να χρειάζεται να τα καταπιέζουμε ή να αντιδρούμε αμέσως για να απαλλαγούμε από αυτά (π.χ εκρήξεις θυμού ή κοινωνική απόσυρση). Στόχος είναι να αναπτύξουμε την ικανότητα να βιώνουμε τη δυσφορία χωρίς να μας κατακλύζει ή να καθορίζει αυτόματα τη συμπεριφορά μας. Έτσι απελευθερώνονται νέοι, πιο ικανοποιητικοί τρόποι να στεκόμαστε στα πράγματα.
5. Ανάπτυξη νέων τρόπων αντιμετώπισης
Καθώς κατανοούμε καλύτερα τον εσωτερικό μας κόσμο και αντέχουμε περισσότερο τα συναισθήματα μας, μπορούμε να δοκιμάσουμε διαφορετικούς τρόπους διαχείρισης του άγχους, της αβεβαιότητας, του θυμού και της απογοήτευσης. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε καταστάσεις που προηγουμένως αποφεύγαμε, εκφράζουμε τις ανάγκες μας με μεγαλύτερη σαφήνεια ή μαθαίνουμε να ανεχόμαστε την αβεβαιότητα χωρίς να αναζητούμε διαρκώς έλεγχο και διαβεβαιώσεις.
Ο στόχος της θεραπευτικής διαδικασίας δεν είναι να εξαφανίσουμε τα δυσάρεστα συναισθήματα, αλλά να αλλάξουμε τη σχέση μας μαζί τους. Να μπορούμε να αναγνωρίζουμε, να επεξεργαζόμαστε και να τελικά να αντέχουμε όσα αισθανόμαστε, αποκτώντας μεγαλύτερη ελευθερία τόσο στην καθημερινότητά μας όσο και στον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους.
Ψυχοθεραπεία στη Θεσσαλονίκη
Η ψυχοθεραπεία εστιάζει στις βαθύτερες ψυχολογικές διεργασίες που επηρεάζουν τη ζωή μας. Δίνει ιδιαίτερη σημασία στις εσωτερικές συγκρούσεις, στις συναισθηματικές άμυνες και στα επαναλαμβανόμενα μοτίβα που μπορεί να μας δυσκολεύουν.
Διατηρώντας το ιδιωτικό μου γραφείο, ως ψυχολόγος στη Θεσσαλονίκη, βοηθώ τους ανθρώπους να κάνουν την ζωή τους περισσότερο ικανοποιητική.
Εάν αντιμετωπίζετε άγχος, κατάθλιψη, κρίσεις πανικού, δυσκολίες στις σχέσεις, ψυχαναγκασμούς, ψυχοσωματικά ή συναισθήματα που σας φαίνονται δύσκολο να κατανοήσετε και να διαχειριστείτε, η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό βήμα προς την αντιμετώπιση των δυσκολιών σας.
